Mót

Allskonar mót þessa dagana. Áramót, tímamót, mannamót.
Gamlárskvöld var að þessu sinni afar ánægjulegt. Jafnvel eitt það besta sem ég man eftir. Þakka öllum þeim sem héldu partíið og öllum þeim sem ég hitti þar fyrir að skemmta mér og vonandi hef ég skemmt einhverjum.

Áramót eru tími áramótaheita sem maður getur síðan unnið staðfastlega í að brjóta komandi mánuði. Ég hef aldrei gert gáfuleg eða raunsæ áramótaheit og hafa þau vanalega verið ofboðslega sérhæfð og niðurskilgreind og oftast man ég þau ekki í febrúar. Að þessu ætla ég að vera afar sniðugur og snúa áramótaheitinu upp í margtuggna klisju sem þó meikar svo mikinn sense að maður sér það jafnvel ekki fyrr en maður les þetta yfir nokkrum sinnum og pælir í henni:

"Learn from yesterday, live for today, hope for tomorrow."

Ég hugsa að flestir hafi einhverntíman heyrt þessi höfundarlausu orð og ég hugsa að fæstir hafi tekið sér tíma til að setja þau í samhengi við raunveruleikann sem hann eða hún lifir í. Þetta er ofboðslega basískt og tært og satt. útópískt hugarfar? ég veit ekki. Kemur í ljós.

Ég efast ekki um að það séu áhugaverðir tímar framundan hjá mér. Ég sé fram á langa og líklegast mannbreytandi utanlandsferð í heimsálfu sem hefur séð ólýsanlegar hörmungar síðustu daga. Annað veit ég ekki um þetta ár nema ég veit að það verður öðruvísi heldur en öll önnur. Þetta er í raun fyrsta árið í lífi mínu þar sem ég fylgi ekki fyrirframákveðinni formúlu fyrir framtíðina. Það er enginn skóli 4. janúar fram í miðjan maí. Það er ekkert sumarfrí frá júní út ágúst þar sem maður vinnur og eyðir pening í vitleysu, það er engin haustönn frá september fram í desember. Árið er allt óráðið og ég get með góðri samvisku sagt að ég hafi ekki hugmynd um hvar í lífinu ég stend 1. janúar 2006 og út frá mínum bæjardyrum séð er það frábært.

Ég hef dálítið stundað það að lifa 2 skref fram fyrir mig í hugsun og hefur það ekki komið mér afar hægt áfram hingað til. Hugsa kannski mikið um hvað ég ætla að gera í sumar og þegar sumarið kemur get ég ekki annað gert en að velta fyrir mér hvað ég muni gera í haust. Kemst ekki mikið í verk með þessum hugsanagangi, þ.e. endalaust að velta fyrir sér afleiðingum án þess að vinna í orsökum.

Ég hef dáldið verið að laðast að nokkrum hugmyndafræðilegum þáttum í Íslamstrú síðustu misseri. Það er margt mjög sniðugt þar að finna hvað varðar almenna tilvistarspeki en ég hef komist að því að Íslam er í raun frekar skynsamleg örlagatrú að mörgu leiti.
Samkvæmt Íslam skapaði Allah allan heiminn og allt sem í honum finnst. Fyrir heiminn skapaði hann síðan ákveðnar reglur og lögmál sem eru órjúfanleg. Inn í þennan heim skapar hann svo manninn og honum er gefinn frjáls vilji. Þessi frjálsi vilji virkar þannig að maðurinn hefur í raun ótakmarkað frelsi til að móta sér sína stefnu í lífinu en það frelsi afmarkast við það kerfi sem hann býr í. Maðurinn er líka að vissu leiti "ófrjáls" að því leitinu til að hann hefur aðeins takmarkað vald yfir örlögum sínum. Kerfið er of flókið til þess að maður geti í raun haft fullkomna stjónr á útkomu allra sinna verka, sérstaklega þegar það er í samhengi við aðra einstaklinga sem sjálfir hafa sinn frjálsa vilja. Þannig að maðurinn hefur bara takmarkað vald til að stjórna útkomu lífs síns og aðgerða sinna.
Eins og ég tók áðan fram er maðurinn í raun frjáls innan þeirra lögmála sem Allah hefur sett honum, hann ber því fullkomna ábyrgð á aðgerðum sínum, s.s. ef hann ákveður að kýla í steinvegg getur hann ekki orðið reiður út í guð ef að það er sárt. Hann þekkir kerfið og reglurnar. Allar aðgerðir hafa afleiðingar og allt sem maður velur er mans eigið val og á eigin ábyrgð og þessvegna ber að fara vel með þetta frelsi.
Til hvers ætlast Allah þá af manni í þessum reglubundna heimi sem þó er byggður á forlögum manns? Hann ætlast einfaldlega til þess að maður geri alltaf eins vel og maður mögulega getur í því sem maður tekur sér fyrir hendur. Það er ekki á manns ábyrgð að taka á sig eigin forlög heldur mun Allah ákvarða það hvert þetta leiðir mann, en maður þarf samt aldrei að hafa áhyggjur ef maður gerir sitt besta hverju sinni því það er það eina sem maður getur mögulega gert.

Þetta er ástæðan fyrir því að allir hræddust Márana á sínum tíma. Þeir börðust ekki með neina hræðslu í hjartanu á sér, eina sem þeir vissu var að þeir mundu berjast eins djarflega og vel og þeir mögulega gætu og að Allah mundi sjá um þá eftir það. Fyrir mér er þetta skynsamleg sjálfssvipting á ákveðinni ábyrgð sem maður getur í raun ekki borið ábyrgð á. Maður getur ekki stjórnað öllu sama hvað maður reynir.
Mér finnst þetta ofboðslega basísk og lógísk speki ef maður setur hana í praktískt samhengi. Segjum sem svo að maður sé að skapa einhverja list. Tökum kvikmyndir sem dæmi þar sem það er mér nú dáldið hjartfólgið. Maður eyðir mörgum mánuðum í að skrifa handrit og fjármagna þetta síðan tekur ótrúlegann tíma, næmni og stjórnunarhæfileika að stýra myndinni svo í land og þegar verkinu er loksins lokið, hvað veit maður þá? Maður veit að maður gerði þá mynd sem maður vildi gera, ekki neitt annað. Maður veit ekki hvort að fólk muni taka henni vel, hvort að hún muni vinna verðlaun, hvort hún muni gera mann ríkann o.s.frv. Auðvitað er hægt að gera kvikmynd með það eina í huga að græða pening og selja aðgöngumiða en hversu einlæg er sú sköpun og hvernig ætli tilfinningin sé að gefa þannig út? Eitthvað sem maður lagði sig ekki allan fram við á eigin forsendum heldur á forsendum einhverra annara?
Punkturinn er að maður getur í raun aldrei skilið fullkomlega afleiðingar sköpunar sinnar heldur verður maður bara að gera eins vel og maður mögulega getur og treysta því að forlögin verði góð við mann.

Það sem heillar mig að mörgu leiti við þessa speki er valfrelsið sem til er innan hennar. Agað frelsi. Maður er frjáls til að velja hvaða leið sem er í lífinu svo lengi sem maður leggur sig allan fram við þá leið. Geri eins vel og maður getur við þá sem verða á vegi manns.
Hvað skilgreinir mann betur en val hans í lífinu? Hvað er maður annað heldur en endurspeglun á því sem maður hefur í raun valið? Við berum ábygðina á því hver við erum, hvað við veljum að gera gagnvart okkur sjálfum og gagnvart öðrum. Ef við veljum þá leið sem gerir okkur óhamingjusöm getum við ekki bent á Guð eða forlögin sem sökudólg, maður verður veskú að bera ábyrgð á því sem maður gerir sjálfur, jafnvel þótt að það virðist ómögulega erfitt oft á tíðum, því að enginn annar gerir það fyrir mann. Það er enginn sem bjargar manni, velur fyrir mann, gerir mann hamingjusamann. Þegar allt kemur til alls er eigin tilvist á fullkominni sjálfsábyrgð og verður maður að fara vel með það.

Ég er að reka mig á það þessa dagana að það er ekkert alltaf auðvelt að sjá hvað er besta leiðin að fara að tilteknu takmarki. Maður lendir í því að maður vill svo innilega velja einhverja ákveðna leið sem maður heldur að geti leitt til eigin hamingju, en á sama tíma veit maður að það er heimskuleg leið til að taka því hún skæti skaðað einhvern annan og loksins þegar maður hefur sætt sig við val sitt fær maður aðrar upplýsingar sem gera þetta alltsaman mikið erfiðara, en stundum verður maður bara að taka það sem maður vill og pakka því saman og geyma það einhverstaðar til betri tíma því að það sem maður vill er ekkert alltaf endilega það sem er fyrir bestu fyrir sjálfan mann og aðra.

En ég er þakklátur. Þakklátur yfir því að hafa svona margar leiðir sem ég get valið úr og ég er þakklátur fyrir það að hafa eitthvað að vinna og einhverju að tapa. Ég vona að ég fari vel með valfrelsi mitt á komandi ári og ég vona að forlögin verði góð við mig, því að ég er orðinn nokkuð sannfærður um það að stjórnin sé að miklu leiti úr mínum höndum. Heimurinn er á átópælot og eina sem ég get gert er að koma mér almennilega fyrir og njóta ferðarinnar eins vel og ég get.

Gleðilegt nýtt ár og takk fyrir gömlu.

Dr. Cox segir:

"Well gosh, I guess I became a doctor because ever since I was a little boy I just wanted to help people. I don't tell this story often, but I remember when I was 7 years old, one time I found a bird that had fallen out of it's nest, and so I picked him up and I brought him home, and I made him a house out of an empty shoebox. (starts laughing). I became a doctor for the same four reasons that everybody does: chicks, money, power, and chicks."
|